Plastiğin ortaya çıkışı:
Çok eski devirlerden beri şellak, reçine gibi maddeler Plastik olarak kullanılmıştır. Sentetik olarak Plastik yapımı 1868′de Amerikalı John W. Hyatt tarafından, selüloz nitratın kifur ile karıştırılmasından elde edilmiştir. Bu Plastik maddeden bilardo topları, düğme, tarak yapılmıştı. Yine Amerikalı kişif Leo Ho Baekeland 1909 senesinde bakalit olarak bilinen Fenol formaldehit polimerini buldu. 1935 senesinde Du Pont firması polimerlerden naylon’u bularak büyük bir çığır açtı. Bu sıralarda polivinilklorür (PVC) ve akrilik
plastikler de yapılmış ve kullanılmaya başlanmıştır. 1938 senesinde Du Pont firmasının bulduğu teflon ise
adeta metallerin yerini alacak özelliklere sahiptir. Tetrafloretilen buharından yüksek basınç altında ele geçen beyaz pudradan elde edilen teflonun 800°C sıcaklığa dayanıklı ve oldukça mukavim ve esnek olması kullanma sahasını genişletmiştir. 1950 senesinde Federal Almanya’da Max Planck Enstitüsünde Karl Zevger isimli araştırmacı düşük basınç altında kolay elde edilebilen yüksek mukavemetli polietilen
plastikleri üretti. Plastiklerin sınıflandırılması: Plastikler üç ana sınıfa ayrılırlar:
1. Selülozik plastikler,
2. Tabii plastikler,
3. Sentetik reçine plastikler.
Plastiklerin bu üç ana sınıfı da kendi arasında farklı sınıflara ayrılırlar. Selülozik
plastikler arasında selüloz asetat, selüloz asetobütirat esteri, selüloz esterleri sayılabilir. Kazein plastiği, tabii
plastiklerden olup, sütten imal edildiği için süttaşı da denir. Sentetik reçine
plastikleri termoplastik ve termoset plastikler olarak iki gruptur.
Plastik yapılacak maddeler şekillendirilmek üzere, her defasında ısıtıldığı vakit yumuşayan (termoplastikler) ve bir defa ısıtıldıktan sonra sertleşince tekrar ısıtılsa dahi yumuşamayan (termosetler) olarak iki sınıfa ayrılır.
Termoplastikler içine akrilonitril-bütadiyenstiren (ABS) plastikleri, asetal
plastikleri, akrilik plastikler, selülozik plastikler, florplastikleri, polietilenler, polipropilenler, polivinilklorürler girerler. Termoset
plastikler içine ise amino plastikleri, epoksi reçineleri, fenolik reçineler, poliüretanlar girer.
Plastik katkı malzemeleri: Plastik ana malzemesi polimerdir. Plstiğin şekillendirilmesi ve boyanması için yanmaya, yağa, neme mukavemetini arttırmak maksadı ile muhtelif katkı maddeleri katılır. Plstiğin mukavemetini artırmak için en çok cam elyafı kullanılır. Titreşim mukavemetini arttırmak için,
plastikler içerisine lstik, parçacıkları katılır. Plastik mamülün maliyetini düşürmek için içerisine talaş tozu, mika ve amyant tozu karıştırılır. Plstiğin ısı ve kimyasal maddelere mukavemeti yine kimyasal katkı maddeleriyle sağlanır.
Plastikte sertlik dioktilftalat ve benzeri bileşiklerle ayarlanır. Klor ve brom,
plastiklere yanmama özelliği kazandırır. Plastikleri renklendirme işlemi ise boya renk maddeleri (pigmentler) ve boyalarla yapılır. Mesela titandioksit, plstiğe beyaz renk vermek için kullanılabilir.
Plastik şekillendirme metodları: Plastiklere şekiller, ısıtma ve çeşitli metodlarla kalıplara basmak suretiyle verilir. Bu maksatla otomatik
plastik malzeme imal tezgahları yapılmıştır. Plastik dökümü üç ana metodla yapılır. Bunlar enjeksiyon dökümü, transfer dökümü ve sıkma-sıkıştırma (ekstrusyon) metodudur. Bu metodlar haricinde daha birçok özel şekil verme usulleri de vardır.
Enjeksiyon dökümü: Termo plastiklerin şekillendirilmesinde en çok kullanılan metod enjeksiyon usulüdür. Termoplastikler 3 mm boyutlu küp veya silindir granüller halinde bir hazneden eritme kutusuna girer. Burada elektrikli ısıtıcılarla eritilen
plastik malzeme hidrolik piston ile kalıptan çıkarılır. Bütün bu işlemleri otomatik olarak yapan enjeksiyon makinaları vardır.
Transfer döküm: Enjeksiyon döküm usulünde istihsal hızını arttırmak için çok miktarda aynı cins şekli ihtiva eden dişi ve erkek kalıp kullanılır. Bu tür döküm bilhassa termoset
plastikler için geçerlidir. Dişi kalıp üzerine dökülen sıvı plastik, daha katılaşmaya vakit bulamadan ısıtılmış erkek kalıpla preslenir.
Sıkma-sıkıştırma döküm: Enjeksiyon dökümde hidrolik piston vasıtası ile plstiği kalıba itme işlemini bu
metotla et kıyma makinelerinde olduğu gibi sonsuz helezon dişli icra eder.
Plastik granüller erimek üzere elektrikli ısıtıcılı kısımdan geçer. Sıvı haldeki
plastik sonsuz dişliyle diş macununun sıkıldığı gibi kalıba aktarılır. Kalıpta soğutma işlemi yapılarak şekilli
plastik malzeme elde edilir.
Şişirme döküm: Ä°çi boş şişe biçimindeki plastikler, basınçlı hava ile plastik malzemenin kalıp içine şişirilmesiyle elde edilir. Şişirme metodu döküm, büyük ebatlı bidon, varil, otomobil yakıt depolarının imalatına uygundur.
Plastik kaplama: Sıvılaştırılmış Plastik içerisine ısıtılan metal malzemeler daldırılıp çıkarılırsa ucuz, dekoratif bir mamül elde edilir.
Muşamba üretimi: Plastik malzeme merdaneler arasından geçirilirse yayılarak levha halini alır. Masa örtüleri, banyo perdeleri bu
metotla imal edilir.
Plastikle ilgili problemler: Plastik malzeme kullanıldıktan sonra tekrar eritilerek içerisine yüzde 25 oranında yeni plastik malzeme katılmak suretiyle tekrar döküm yapmaya müsait duruma getirilebilir. Yalnız mukavemet azalacağı için bu tür Plastikler daha basit işlerde kullanılır. Bu şekilde Plastik malzemenin maliyet fiyatı düşürülebilir. Termoset Plastiklerin tekrar eritilerek kullanılması mümkün değildir.
Plastik malzemelerin yiyeceklerin paketlenmesinde kullanılması, oldukça hassasiyet isteyen bir husustur. Küçük moleküllü Plastikler, içinde muhafaza edilen alkollü, asitli yiyecekleri zehirliyebilir.
Plastik malzemelerde porselen, cam, metal malzemelere nazaran radyoaktif madde oranı da oldukça fazladır. Plastik malzemelerin depo edildiği sahalarda çalışan personelin bu hususa dikkat ederek çalışması gerekir. Plastik malzemeler çevre kirliliğine sebep olan en önemli madde olarak kabul edilebilir
Kaynak: Rehber Ansiklopedisi